Autor: Knut Hamsun                                              Wydawnictwo Vis-a-Vis Etiuda

Do pewnego nadmorskiego miasteczka w Norwegii przybywa statkiem tajemniczy nieznajomy. Od początku zachowuje się dziwnie. Przekazuje bagaże posługaczowi hotelowemu i nakazuje przygotować pokój, ale nie schodzi w porę na ląd i statek unosi go w stronę fiordu. Jednak następnego dnia przyjeżdża powozem, bo opuścił pokład w niedalekiej miejscowości. Właścicielowi hotelu przedstawia się jako Jan Nilsen Nagel. Mówi o sobie, że mieszkał w różnych krajach, z wykształcenia jest agronomem i zajmuje się rolnictwem, a ostatnio przebywał w Helsinkach. W miasteczku zamierza spędzić lato. Ma dużo pieniędzy, a na środku pokoju stawia futerał na skrzypce, ale jak się później okazuje, nie ma w nim instrumentu tylko bieliznę. Stopniowo zbliża się do lokalnej społeczności, ale nigdy nie zostaje tak do końca poznany, ani zaakceptowany.

Przychodzą do niego listy, a raz odwiedza go nawet pewna dystyngowana młoda kobieta z zewnątrz, lecz jej wizyta trwa tylko kilka godzin, po czym opuszcza miasteczko. Sam Nagel nie uchyla się od kontaktów z miejscowymi paniami, a szczególnie interesuje go rodzina doktora. Broni miejscowego kalekę nazywanego Minutą, nad którym znęca się w barze urzędnik sądowy zmuszający go do picia alkoholu. W ten sposób naraża się jednym, ale zyskuje sobie innych. Dni spędza na licznych dyskusjach, głównie z przedstawicielami miejscowej elity. Mówi się o różnych kwestiach światopoglądowych, w tym o literaturze Tołstoja, którego Nagel nie znosi, o współczesnych prądach filozoficznych, także o polityce zarówno wewnętrznej, norweskiej, jak światowej, między innymi o niepokojach w Serbii oraz o zapowiedzi złych zbiorów w Rosji. Co jakiś czas pojawia się wątek nastoletniego Karlsena, który prawdopodobnie popełnił samobójstwo w lesie podcinając sobie żyły scyzorykiem. Jednak miejscowe władze z zaskakującym uporem twierdzą, że był to wypadek, bo chłopak upadł i zranił się niechcący, przez co zmarł. Inny wątek to kobieta z dzieckiem, którego ojcem nie wiadomo kto jest, a Nagel próbuje skłonić Minutę, żeby on uznał siebie za rodzica.

„Misteria” są jedną z wczesnych powieści norweskiego mistrza, laureata nagrody Nobla z 1920 roku. Powstała w 1892 roku, a więc w dwa lata po słynnym „Głodzie”, i widać w niej wpływy literatury rosyjskiej, szczególnie Fiodora Dostojewskiego. Akcja jest w niej statyczna, ale dynamizują ją liczne dialogi, a tajemniczość głównego bohatera oraz pełne niedopowiedzeń okoliczności w których działa sprawiły, że niektórzy uznawali Hamsuna za prekursora twórczości Franza Kafki. „Misteria” ukazały się w Polsce tylko raz, w roku 1928. Chwała obecnemu wydawcy, ze przypomniał to wybitne, a zapomniane dzieło blisko po stu latach, szkoda tylko, że posłużył się dawnym tłumaczeniem Franciszka Mirandoli, nieco już przestarzałym i pełnym leksykalnych archaizmów. Ma to jednak swój plus, bo tworzy klimat staroświeckości, tak bliski twórczości Knuta Hamsuna, którego największa passa na naszych ziemiach przypadała na okres Młodej Polski oraz dwudziestolecie międzywojenne. Polecam. Oprawa twarda, szyta. Piotr Kitrasiewicz