Autorka: Anne Sebba
Wydawnictwo: Znak

Książka opisująca niebywałe zjawisko dziewczęcej orkiestry obozowej z Auschwitz-Birkenau. Zespół powstaje z inicjatywy Marii Mandl, zwanej bestią z powodu wyjątkowego okrucieństwa. Makabryczny pomysł rodzi się z chęci rywalizacji i wzbudzenia szacunku u przełożonych Marii. Orkiestra kobiet ma za zadanie dorównać a nawet przewyższyć jakością orkiestrę funkcjonującą w męskiej części obozu. Ambicja i marzenie o splendorze nadzorczyni SS-Aufseherin staje się szansą na przeżycie dla więźniarek, które szczęśliwie potrafią grać na instrumentach muzycznych. Dyrygentką zostaje Zofia Czajkowska, która początkowo tworzy zespół z samych Polek, z czasem jednak dołączają do nich także Żydówki. Kiedy kierowanie zespołem przejmuje druga dyrygentka, wybitna skrzypaczka, Alma Rose, orkiestra rozrasta się do około czterdziestu kobiet. Taki skład liczbowy nie wynika z dużego zapotrzebowania na muzyczki w obozie. Wynika on z faktu, że esesmani, zezwalając na stworzenie żeńskiej orkiestry, stawiają warunek, by Żydówki nie zdominowały zespołu. Im więcej kobiet (w ogóle) dołącza do orkiestry, tym większa jest szansa na ocalenie tych, dla których pochodzenie stanowi wyrok śmierci. Prawie wszystkie członkinie zespołu (prócz samej Almy) przetrwały obozowe piekło i zawdzięczają to – jakkolwiek dziwnie i niestosownie by to nie brzmiało – muzyce. Jednak nie jest to opowieść o ocalającej sile sztuki, raczej o jej wypaczeniu przez hitlerowską machinę zła. Koncerty w obozie to jedno z wielu narzędzi dręczenia uwięzionych ludzi, stanowią ważny element obozowej rutyny, ale zamiast dawać przyjemność, zadają ból. Wspominają o tym zarówno ci, którzy grali, jak i ci, którzy musieli ich słuchać. Orkiestra wygrywa melodie przy wymarszu do pracy i podczas powrotu na koniec dnia, koncerty akompaniują egzekucjom i karom, służą kłamliwej propagandzie, czasami przynoszą rozrywkę ucztującym katom. Autorka publikacji analizuje wszystkie aspekty funkcjonowania zespołu, opisuje zjawisko zarówno z perspektywy więźniarek zmuszanych do słuchania muzyki, jak i z perspektywy muzyczek zgłaszających się do orkiestry dobrowolnie albo wcielanych do niej pod przymusem. Występy dla tych pierwszych są torturą i kpiną, zaś dla tych drugich sposobem przetrwania, polepszeniem warunków życia a ostatecznie ocaleniem, za które jednak płacą wysoką cenę. Publikacja wyczerpująco ukazuje nieznany bliżej fragment obozowej rzeczywistości, poza tym przybliża przedwojenne i powojenne biografie bohaterek. Ciekawa, dobrze napisana propozycja lekturowa dla zainteresowanych II wojną światową i Holokaustem. Bardzo polecam. Oprawa twarda, szyta.