Autorka: Zofia Załęska
Wydawnictwo Znak

Zofia Załęska, historyczka sztuki, doktorantka w Instytucie Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego, z pasją i humorem przybliża średniowieczną sztukę i kulturę.

Koncentruje się na symbolach i motywach wykorzystywanych w późnośredniowiecznych rękopisach, malarstwie, rzeźbach i rzemiośle artystycznym w Europie Zachodniej. Omawiając poszczególne dzieła, rozszyfrowuje ich ukryte znaczenia, opisuje ich przeznaczenie i funkcjonowanie, nakreśla też kontekst historyczno-kulturowy.

Autorka proponuje wędrówkę przez średniowieczną sztukę tematycznymi szlakami. Zaczyna od przeglądu zwierząt i stworzeń pojawiających się w bestiariuszach (bestie, zwierzęta domowe i fantastyczne), których symbolika była chętnie wykorzystywana w sztuce sakralnej. Wyjaśnia na przykład, jak interpretowano w scenach religijnych bobra odgryzającego sobie jądra, uciekającą przed myśliwym małpę z małpiątkiem, psa liżącego swoje rany, ukrzyżowanie z pelikanem czy zwiastowanie z jednorożcem.

Kolejnym popularnym tematem pojawiającym się w średniowiecznej sztuce są święci i ich atrybuty. Autorka przedstawia w tym rozdziale subiektywny ranking najokrutniejszych średniowiecznych śmierci (pierwsze miejsce zajmuje nawijanie wnętrzności na korbkę). Dużą popularnością cieszyły się też w sztuce diabły i demony przedstawiane jako szkaradne stwory. Wśród nich znalazły się gargulce umieszczane na dachach katedr, które miały odstraszać złe moce. Podobną funkcję pełniły przedziwne potworki pojawiające się na marginesach średniowiecznych książek (w tym modlitewników), które miały chronić przed zagrożeniami świata zewnętrznego zarówno tekst, jak i właściciela.

W dalszej części książki podążamy tropem medycyny, znaków zodiaku, miłości dworskiej i cielesności. Ostatni rozdział poświęcony jest wizjom i symbolom śmierci. Dowiemy się z niego, dlaczego średniowieczni ludzie lubowali się w makabrze.

Podsumowując, jest to ciekawa książka popularnonaukowa pokazująca fascynujący, pełen kontrastów, żywej wyobraźni i „cudownie dziwnych” scen świat średniowiecznej sztuki. Napisana jest lekkim, swobodnym stylem i z humorem. Przeznaczona dla szerokiego grona odbiorców. Publikację wzbogacają kolorowe ilustracje. Zawiera też przypisy końcowe bibliografię. Okładka twarda, szyta. Polecam.