Złoto, srebro i krew. Historia starożytnego Rzymu

Autor: Gareth Harney                                            Wydawnictwo Poznańskie

 

Kluczem do historii imperium rzymskiego, opowiedzianej przez internetowego, brytyjskiego popularyzatora historii Garetha Harneya, są monety. System monetarny w tym starożytnym państwie był najwyżej rozwinięty wśród innych krajów, mniej lub bardziej cywilizowanych, i stanowił swoiste zwierciadło czasów. Władcy wypuszczali na rynek monety z różnych kruszców, ze złotem i srebrem na czele, zawierających ich wizerunki własne, jak również symbole atrybutów władzy oraz – niczym ówczesne fotografie – ważne wydarzenia historyczne oraz polityczne. A przede wszystkim wizerunki bogów i bogiń.

Na ich podstawie autor odtwarza tysiącletnie dzieje imperium, chociaż tak na dobrą sprawę monety jako takie są tylko pretekstem, punktem wyjścia, wynikającym z zaszczepionej mu w dzieciństwie przez ojca pasji numizmatycznej. W każdym razie rysunki monet ilustrują kolejne okresy dziejów Wiecznego Miasta, przykładowo autor prezentuje na kolorowym zdjęciu trzymany w dłoni pierwszy denar z wizerunkiem bogini Romy, a inne dwa denary ukazują wizerunki sławnych tragicznych kochanków czyli Marka Antoniusza i Kleopatry, wybite w roku 34 przed naszą erą, a więc jeszcze za ich życia. Jednym z problemów szeroko opisanych przez autora jest panowanie Juliusza Cezara i jego nagła śmierć na skutek zamachu. Nastąpiło to w idy marcowe czyli dokładnie w połowie tego miesiąca w roku 44 przed naszą erą.

Chociaż opis tych wydarzeń znamy w miarę dokładnie z licznych przekazów, tak historycznych, literackich, jak i filmowych, to Gareth Harney przedstawia w swojej opowieści wiele mało znanych faktów. Na przykład, Cezar planował na 18 marca rozpoczęcie kampanii wojennej przeciwko Parcie, mającej stać się jego największą z wypraw militarnych. Partyjska przepowiednia, w którą wierzyli również Rzymianie, głosiła jednak, że dokonać może tego tylko władca będący królem. I kiedy Cezar zwołał posiedzenie senatu na 15 marca, i to w miejscu zastępczym, bo w Teatrze Pompejusza – sama siedziba Senatu spłonęła kilka lat wcześniej i Cezar zamierzał odbudować ją według własnego projektu – dla opozycji politycznej był to sygnał, że w przededniu wyruszenia na wojnę z Partą zamierza zmusić senatorów, aby nadali mu tytuł królewski – Rexa. To właśnie stało się bezpośrednią przyczyną zamachu tuż przed rozpoczęciem obrad. Tolerowali jego dyktatorską władzę przejętą w wyniku wojny domowej, dopóki nie próbował sięgać po atrybuty króla, teraz uznali, że wojna z Partą jest tylko pretekstem do dokonania samo koronacji. I zabili go zadając mu około czterdziestu ciosów sztyletem, zmieniając w ten sposób losy historii, nie tylko rzymskiej.

Jeden z tych sztyletów, typu pugio, przedstawia autor i to bynajmniej nie na monecie, lecz w pełnej okazałości, jako obiekt muzealny. Bo nie tylko monety ilustrują omawiane wydarzenia, ale również pozostałości kulturowych, jak marmurowy portret Kaliguli, fragment fresku z balustrady amfiteatru rzymskiego ukazujący łowcę walczącego z lwicą, mozaikę z willi z walką gladiatorów, której przygląda się sędzia. Jest również fotografia centralnego dziedzińca wybudowanego w Splicie w Chorwacji monumentalnego pałacu cesarza Dioklecjana, w którym spędził dwa ostatnie lata życia, a także kamea z czarnym orłem dla uczczenia nadania Oktawianowi tytułu „August”. Książkę czyta się po prostu z wypiekami na twarzy, bo autor relacjonując wojny, intrygi polityczne, zamachy, zmagania gladiatorów, szaleństwa cesarzy czy ich romanse, robi to z ogromną pasją i zapałem w prezentowaniu tematu. Jest to ciekawa wycieczka przez dawną historię, idąca w parze w tamtejszą kulturą, obyczajami, religiami, zwyczajami i sposobami spędzania wolnego czasu przez wolnych obywateli rzymskich. Bo ci niewolni nie mieli wielkiego wyboru. Polecam. Oprawa twarda, szyta. Piotr Kitrasiewicz