1929. Największy krach w historii Wall Street

Autor: Andrew Ross Sorkin                                    Wydawnictwo Poznańskie

 

Książka dotyczy wielkiego krachu na nowojorskiej giełdzie papierów wartościowych w październiku 1929 roku. Odbił się on potężnym echem zarówno w Ameryce, jak i na całym świecie, a echu towarzyszyła straszliwa czkawka ekonomiczna w postaci ogromnej fali bankructw wielkich i małych przedsiębiorstw. Upadek rozpoczął się w tak zwany czarny czwartek, 24 października, kiedy wartość akcji zaczęła spadać, co wywołało panikę u ich posiadaczy, którzy zaczęli gwałtownie wyprzedawać swoje papiery wartościowe, doprowadzając w ten sposób do niekontrolowanego dalszego obniżania ich ceny.

Zapoczątkowało to kryzys gospodarczy na wielką skalę, a jego przyczyną był – paradoksalnie – okres amerykańskiego prosperity jaki rozwinął się w USA po zakończeniu I wojny światowej. Kiedy Europa leczyła swoje rany po Wielkiej Wojnie, Stany Zjednoczone miały się znakomicie. Gospodarka kwitła, fabryki i przedsiębiorstwa produkowały na dużą skalę dobra luksusowe, jak samochody czy sprzęty domowego użytku, co doprowadziło pod koniec dekady do przesycenia rynku. Wówczas ceny zaczęły spadać, co pociągało za sobą utratę wartości akcji. Ale zanim to nastąpiło, przez niemal całe dziesięciolecie, pod wpływem narastającego dobrobytu, wytworzyła się ogólnospołeczna moda na kupowanie akcji giełdowych, uchodzących za pewną i bezpieczną lokatę kapitału. Banki chętnie sprzedawały je na kredyt, a nabywcy wpłacali tylko niewielką część własnych środków, wierząc w mocną pozycję przedsiębiorstw. Aż nadszedł Czarny czwartek i wszystko się posypało.

Obszerna książka A.R. Sorkina, dziennikarza „New York Timesa” wykazuje cechy zarówno żurnalistycznej staranności, jak i pisarskiego zacięcia. Autor dotarł bowiem do materiałów związanych z tamtymi wydarzeniami, wydobywając z gąszcza faktów wiele informacji do tej pory nieujawnionych, jak również zbudował swoją pracę według reguł sensacyjnej powieści. A nawet więcej niż powieści, bo poprzedził narrację Obsadą, o rodowodzie filmowym. Złożyły się na nią postaci występujące w relacjonowanych wydarzeniach, właściciele przedsiębiorstw, politycy, maklerzy, ekonomiści, spekulanci, dziennikarze, agenci federalni. Bohaterowie związani z nowojorskim chaosem giełdowym w sposób bezpośredni lub pośredni, nie tylko z terenu USA, ale również z Wielkiej Brytanii oraz Niemiec.

Jest – między innymi – wpływowa rodzina Morganów, założycieli potężnego giełdowego Domu Morganów; jest James Riordan, założyciel i prezes County Trust Company, a także jego odpowiednik w Ford Motor Company, Henry Ford. W trzymającej na napięciu fabule występuje ówczesny prezydent USA Coolidge, burmistrz Nowego Jorku Walker, prezes nowojorskiej giełdy papierów wartościowych oraz prezes sądu najwyższego, a nawet prezes Reichsbanku dr Schacht.Pojawia się Winston Churchill, William Randolph Hearst, Groucho Marx, jest również astrolożka, zwana wieszczką z giełdy oraz czyściciel obuwia z ulicy Wall Street, słynący z tego, że był znakomicie poinformowany.

Autor rozpoczyna akcję 1 lutego 1929 roku w wietrzny, zimowy wieczór, kiedy pojawiają się pierwsze, enigmatyczne jeszcze sygnały o nadchodzącej katastrofie giełdowej, a kończy ją 21 czerwca 1933 roku, na sali sądowej, kiedy zapadł werdykt uniewinniający Charlesa Mitchella, przewodniczącego rady dyrektorów i dyrektora generalnego National City Company i National City Banku, któremu zarzucano, że swoją nieodpowiedzialną polityką doprowadził do niebywałego w dziejach amerykańskiej giełdy kryzysu. Jest jeszcze Epilog, mówiący o losach niektórych postaci do roku 1939, w tym samego Mitchella, któremu nie odpuścił prezydent Franklin Delano Roosevelt wytaczając mu proces cywilny za oszustwa podatkowe, co kosztowało bankowca 2 miliony dolarów. Książkę czyta się jednym tchem, co jest o tyle godne podziwu, że operacje finansowe jako takie i w ogóle działania ekonomiczne wraz z ich kulisami nie są zwykle atrakcyjne dla laików, ale autor potrafił zrobić z tematu wciągający majstersztyk. Polecam. Oprawa miękka, klejona.