Autorka: Aneta Godynia Wydawnictwo Znak Horyzont
„Chłopki” Joanny Kuciel-Frydryszak zrobiły bardzo dużo dla przywracania pamięci o kobietach, które do niedawna pozostawały w cieniu pamięci społecznej. Aneta Godynia kontynuuje tę opowieść, bazując jednak na odmiennych materiałach źródłowych i przyjmując nieco inną perspektywę badawczą. O ile autorka pierwszej publikacji wykorzystała w niej głównie wspomnienia mieszkanek wsi, kładąc nacisk na cierpienie, podrzędny status i rozmaite ograniczenia, naznaczające ich egzystencję w każdym wymiarze, o tyle Aneta Godynia pokazuje obraz bardziej zniuansowany, choć dokumenty, które są podstawą tej pracy mogłyby sugerować coś zgoła innego.
„Nieugięte” powstały bowiem w oparciu o akta i protokoły spraw sądowych dotyczących alimentów, uznania ojcostwa, przemocy, a także dokumenty związane z testamentami i dziedziczeniem. Autorka jest genealożką, dzięki czemu z tych mało zazwyczaj emocjonujących danych urzędowych potrafi wyłowić prawdziwe perełki i stworzyć fascynujący obraz kobiecych losów okresu przedwojennego. W wielu wypadkach są to małe, ale bardzo wyraziste biografie, których tworzenie niekiedy przeradza się w prawdziwe śledztwo reporterskie skutkujące historiami niezwykle plastycznymi, choć niełatwymi.
Bohaterki Anety Godyni występowały przed sądem z własnej inicjatywy, walczyły o alimenty i uznanie ojcostwa (wbrew pozorom było to możliwe i jak najbardziej praktykowane już w XIX wieku), próbowały prawnie powstrzymać swych mężów przed trwonieniem majątku, broniły swoich dzieci, sporządzały testamenty i planowały przyszłość swoich rodzin, reagowały na przemoc i niesprawiedliwość oraz domagały się od mężczyzn odpowiedzialności za składane obietnice (uwiedzenie kobiety poprzedzone słowną obietnicą małżeństwa było karane, co prawda nie tak surowo jak kradzież krowy, ale jednak…).
Dodajmy, że kobiety stające przed sądem w tego rodzaju sytuacjach były często niepiśmienne lub co najwyżej słabo wykształcone, więc kontakt z instytucją tak nobliwą jak sąd, opowiadanie o sprawach bardzo niekiedy intymnych czy w ogóle sama decyzja o podjęciu walki o swoje prawa wymagała od nich nie lada hartu ducha. W świecie, który często nie dawał kobietom ze wsi zbyt wielu powodów do optymizmu, potrafiły powiedzieć „nie” przemocy, niesprawiedliwości czy sytuacji, kiedy ktoś chciał decydować o ich losie. Aneta Godynia przypomina, że wieś nie była ani sielanką, ani wyłącznie miejscem cierpienia. Była miejscem życia, a życie nigdy nie jest jednowymiarowe. Książka z pewnością zainteresuje nie tylko osoby fascynujące się historią wsi. Polecam. Oprawa twarda, szyta. Anna Karczewska