Autorka: Małgorzata Czyńska
Wydawnictwo: Marginesy

Książka Małgorzaty Czyńskiej, pisarki, dziennikarki, historyczki sztuki i kuratorki wystaw, to bogato udokumentowany reportaż historyczny poświęcony okresowi stołecznemu Łodzi.

Autorka rekonstruuje życie kulturalne, intelektualne i towarzyskie w tym mieście w latach 1945-1948. Ponieważ Warszawa była zburzona, to właśnie do Łodzi przeniesiono tymczasowo administrację państwową i zorganizowano w niej ośrodek życia kulturalnego. Na Piotrkowskiej lokowały się nowo powstające urzędy, redakcje gazet, wydawnictwa i kawiarnie. Do miasta przybywali pisarze, artyści, filmowcy i ludzie nauki. Zaczęto otwierać teatry, kina i biblioteki, a także organizować szkoły wyższe. Kiedy 15 czerwca 1945 roku muzycy filharmonii dali inauguracyjny koncert w sali Kina Bałtyk, Łódź zaczęła oficjalnie uchodzić za kulturalną stolicę kraju.

Duży wpływ na życie miasta miała Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”, zarządzana wówczas przez Jerzego Borejszę. Działalność Czytelnika nie ograniczała się tylko do wydawania książek i gazet, obejmowała bowiem zakładanie bibliotek, walkę z analfabetyzmem, tworzenie kół głośnego czytania czy organizowanie wieczorów autorskich. Dowiemy się też, że pisarze zgłaszali się do wydawnictwa po garnki, jako że mieściło się ono w dawnej siedzibie firmy Siemens i Halske przy Piotrkowskiej 96.

Kolejne rozdziały książki opisują życie mieszkańców domu literata (mieszczącego się w okazałej, modernistycznej kamienicy na Bandurskiego 8), powstanie Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych, pierwszą powojenną ekspozycję Miejskiego Muzeum Historii Sztuki, działalność artystyczną Teatru Wojska Polskiego kierowanego przez wybitnego reżysera Leona Schillera (w tym wystawienie „Krakowiaków i Górali” Wojciecha Bogusławskiego), premierę „Elektry” w reżyserii Edmunda Wiercińskiego, a także filmową Łódź (powstał tam m.in. film „Zakazane piosenki” Leonarda Buczkowskiego, który w ciągu trzech lat od premiery obejrzało ponad 10 milionów ludzi). Życie artystyczne w powojennej Łodzi ukazane jest na tle ponurej rzeczywistości i sytuacji politycznej w kraju.

Małgorzata Czyńska ciekawie kreśli portret powojennej Łodzi, która stała się tymczasowym schronieniem dla wielu artystów, pisarzy i naukowców, jak czytamy – „miastem poczekalnią”. Okres stołeczny w dziejach miasta był wprawdzie krótki, ale bardzo owocny. Autorce znakomicie udaje się odtworzyć atmosferę tamtych czasów. Książka przybliża też sylwetki ważnych postaci na kulturalnej scenie Łodzi. Publikacja zawiera przypisy końcowe, bibliografię oraz czarno-białe ilustracje. Okładka miękka, klejona. Ciekawa lektura. Polecam zainteresowanym tematem. Poprzednio na liście: „Zgiełk serca. Opowieść o Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej” p. 11/2025.